Dzięki współpracy naszego liceum z Wydziałem Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego uczniowie mieli okazję wysłuchać wykładu poświęconego twórczości Czesława Miłosza – poety, prozaika, profety, noblisty i jednej z najważniejszych postaci polskiej literatury XX wieku. Prelekcję poprowadził prof. dr hab. Krzysztof Zajas z Katedry Kultury Literackiej Pogranicza, który przybliżył nam okupacyjną poezję autora Traktatu moralnego.

Poeta, urodzony w 1911 roku, związał się w latach 30. z grupą Żagary – środowiskiem młodych, ambitnych poetów wileńskich. Należał do awangardy wileńskiej, której poezja naznaczona była głębokim przeczuciem nadciągającej katastrofy. Miłosz postrzegany był jako katastrofista, a zarazem prorok – koszmar, który opisywał, stał się rzeczywistością. Lata okupacji spędził w Warszawie, wydał dwa wojenne tomiki, a po wojnie ukazał się tom Ocalenie, którego tytuł stał się kluczem do rozumienia całej jego twórczości.

Profesor Zajas skupił się na kilku okupacyjnych kluczowych wierszach. Rozpoczął od tekstu W mojej ojczyźnie, który dotyka kwestii tożsamości – osadzony w zimowym krajobrazie, ukazuje Litwę jako przestrzeń dzieciństwa i pierwotnej przynależności. Miłosz kształtuje przez niego naszą wspólnotową tożsamość. Następnie wykładowca odczytał słynny wiersz Campo di Fiori, napisany w czasie powstania w getcie warszawskim. W komentarzu podkreślił, iż utwór ukazuje wstrząsający kontrast: po jednej stronie muru karuzela śmiechu, po drugiej płomienie. Wskazał także istotne zadanie literatury, które zostało sformułowane wyraźnie: pisarz ma „trzecie oko”, czyli wyjątkową zdolność dostrzegania tego, co ponad zmysłami. Poezja ma zatrzymać proces zapomnienia, ma zapisać, by ocalić ludzi, wartości…

Profesor odczytał, zinterpretował również wiersze: Wiara, Nadzieja, Słońce – teksty, w których Miłosz szuka trwałości pośród rozpadu. Nawet wobec zniszczenia nie porzuca troski: ponad moje siły – szukam szczęścia dla swoich bliskich. Jak mówił wykładowca, Miłosz był twórcą zupełnie innym – jego poezja to nie widowisko grozy, lecz próba ocalenia tego, co groziło unicestwieniem.

Wierzę, że spotkanie z twórczością Miłosza – pełną niepokoju, lecz i nadziei – pozostanie w naszej pamięci na długo po zakończeniu wykładu.

Serdecznie dziękujemy p. prof. dr. hab. Krzysztofowi Zajasowi za wskazanie nam dróg do odczytania poezji klasyka XX wieku.

W imieniu uczestników

Paweł Bakalarski, kl. 3d